Van 6 tot 9 februari van dit jaar vond in Berkeley, Californië, Codex 2011 plaats: een symposium en boekenbeurs voor drukkers, kunstenaars, uitgevers, handelaren, curatoren, studenten en het publiek. Tijdens Codex werd de Engelstalige editie van The ideal book, de uitgave bij de tentoonstelling in Meermanno, gepresenteerd in de Berkeley City Club. Exemplaren gingen naar de directeur van de Stanford University Library, Michael Keller, de directeur van de Bancroft Library, Charles Faulhaber, en de oprichter van Codex, Peter Koch. Ook de overige sponsors van de presentatie (het Nederlandse consulaat en Dutch Studies, Berkeley) werden met exemplaren bedacht. (Met Stanford University zijn gesprekken gaande over uitwisseling van tentoonstellingen met Meermanno.) Op de dag van de presentatie heb ik een ‘keynote speech’ gehouden over de betrokkenheid van kunstenaars bij het Nederlandse private press-boek. De reacties op mijn toespraak gaven aan dat er in Californië – en onder de deelnemers aan symposium en beurs – oprechte belangstelling is voor het Nederlandse boek. Jammer daarom, dat er geen enkele Nederlandse drukker of handelaar aanwezig was. Men had zaken kunnen doen.

De missie van The Codex Foundation is ‘to preserve and promote the art and craft of the book’ . Codex begon in 2007 als initiatief van drukker Peter Koch en papierrestauraor Susan Filter. Door de kwaliteit van de deelnemers, het eraan verbonden netwerk en de publicaties is de tweejaarlijkse Codex binnen de wereld van het moderne boek (kunstenaarsboek, private press-uitgaven en andere bijzondere boekuitgaven) in korte tijd een prestigieuze organisatie geworden. De ‘boekenmarkt’ had dit jaar 138 deelnemers: honderd deelnemers waren er afkomstig uit de USA. Van de 38 internationale deelnemers uit twaalf landen kwamen er tien uit Duitsland, zeven uit Canada, zes uit Frankrijk, en verder waren er ook deelnemers uit Mexico en Israël, landen waarvan de boekkunst minder bekend is. In het Martin Luther King tudent Union-gebouw op de campus van de University of California bevonden zich in een grote zaal én in een kleinere zaal daarnaast de tafels waar de deelnemers hun boeken konden tonen. Ik liet me bij elke stand uitgebreid alle boeken tonen om daarbij zoveel mogelijk verhalen over die uitgaven aan te horen. Sommige stands kostten zo een half uur, vaker een uur en sommige zelfs een uur of twee. Het is de enige mogelijkheid om de opvattingen en de technische achtergronden van de boeken te leren kennen. De persoonlijke verhalen van kunstenaars als Robbin Silverberg, Julie Chen en Didier Mutel, drukkers als Carolee Campbell, Russell Maret, Sam Winston of Veronica Schäpers zijn onvervangbaar.

Het niveau van de uitgaven was hoog en voor het eerst zag ik hier digitaal geproduceerde bijzondere boeken die geen kopieën zijn van op de handpers gedrukte uitgaven – op dat terrein was het niveau overigens eveneens verrassend hoog – maar gebruik maakten van de nieuwste technieken om boeken te maken met een unieke, eigen vorm en inhoud. Het bijzondere is dat dit nieuwe type boek niet uitsluitend door kunstenaars wordt gemaakt (Engeland heeft op dit gebied een aantal verfrissende conceptuele kunstenaars, zoals Sam Winston), maar ook door drukkers die soms uit de handpers-hoek afkomstig zijn (zoals de Turkey Press). Met 138 stands waren er zeker drieduizend boeken te bekijken. De beurs leverde ook prospectussen, aankondigingen en backlists op, die ik elke avond verwerkte in mijn lijstje van voorgenomen aankopen. Daarbij werden tientallen boeken overwogen, maar uiteindelijk – na vier middagen van deze bookfair – stonden er voor Meermanno vijftien boeken op de lijst van aankopen.

De drukker, ontwerper, kunstenaar, uitgever en boekbinder David Esslemont van de Solmentes Press (een anagram van zijn achternaam) werd bekend als manager en ontwerper van de befaamde Gregynog Press in Wales. Tegenwoordig woont hij in Ohio. Voor de Wordsworth Trust ontwierp hij een nieuwe editie William Wordsworth’s gedicht The prelude. Het boek (380 pagina’s) is geheel ontworpen, geïllustreerd en gedrukt door Esslemont, die bovendien tien exemplaren zelf in heelleer bond. Dit klassieke boek is een topstuk in het oeuvre van Esslemont dat internationaal in hoog aanzien staat, getuige ook de prijzen die hij voor zijn werk ontving.

De Barbarian Press gaf tijdens Codex een presentatie over een met houtsneden geïllustreerde nieuwe ‘scholarly’ editie van Shakespeare’s toneelstuk Pericles, Prince of Tyre. De ontwerper, Crispin Elsted, bracht enkele jaren van zijn beroepsleven door als acteur en speelde in drie voorstellingen van Pericles, dat hij bovendien ook een keer regisseerde. De houtsneden voor deze uitgave werden gemaakt door Simon Brett. De bedoeling was dat het boek niet een gewone tekstuitgave werd, maar als het ware een enscenering op zich, met als doel: ‘to bring to life the silences, illustrate the dumbshows, articulate the voyages’. Het is een technisch en kunstzinnig hoogtepunt in de lange Barbarian traditie.

Van de Ninja Press was geen enkele uitgave aanwezig in de collectie van het museum. In de Verenigde Staten geldt deze pers als een van de meest gewaardeerde Californische presses. De drukker, Carolee Campbell, werkt sinds 1984 onder deze naam, na twee eerdere carrières als actrice (onder andere in de serie ‘The Doctors’, waarvoor zij een Emmy ontving) en als fotografe. Van de pers werden drie uitgaven aangeschaft om de veelzijdige perfectie van het drukwerk te kunnen tonen. De meest recente uitgave is het omvangrijke The Persephones van Nathanial Tarn uit 2009. De pagina’s zijn door Campbell aan beide zijden met de hand beschilderd. Een tweede uitgave van de pers is aangeschaft vanwege de relatie tussen Nederland en de auteur Breyten Breytenbach, The Intimate Stranger, uit 2006. Van dit lange prozagedicht kreeg iedere paragraaf een eigen, met symbolen geïllustreerde pagina. Sommige illustraties zijn gedrukt van fotopolymeerplaten, andere met de hand getekend. Bij deze twee uitgaven is omvangrijke documentatie geschonken aan het museum: handschriften, schetsen, proeven etc. Ook werd The Book of Silences aangeschaft: een gedicht van boekontwerper Robert Bringhurst uit 2000.

Van enkele persen zijn nieuwe uitgaven nog te verwachten, zoals een digitaal geproduceerde Turkey Press uitgave, waarvan twee indrukwekkende pagina’s te zien waren. Gezien de complexiteit van deze uitgave zal die wellicht niet meer in 2011 gerealiseerd worden. Indrukwekkend ook waren nieuwe uitgaven van ARC uit Londen. Bij Victoria Bean werd een nieuwe uitgave besteld. Zij maakte een digitale druk in verschillende drukgangen: Every morning she’d leave me is het verhaal van een misdadige Londenaar. Op de verlanglijst en ook aangekocht de digitaal geproduceerd groot formaat-uitgave van Sam Winston, eveneens een conceptueel kunstenaar die de digitale techniek op een innovatieve wijze gebruikt. Zijn werk Orphan toont aan dat het gebruik van digitale technieken voor boeken nu volwassen is geworden en wordt toegepast door zowel kunstenaars als boekdrukkers.

Ook werd een uitgave aangeschaft van Till Verclas: zijn Winterbuch (2009) bevat foto’s van sneeuwlandschappen en transparante bladen die (door zijn kinderen) zodanig met schuurpapier zijn bewerkt, dat ze met hun krassen en butsen bij het bladeren sneeuwvlokken projecteren op de onderliggende foto’s. Van Clemens Tobias Lange werd Ohne Wolke aangeschaft, een tot in het colofon doorgecomponeerd boek over een vliegreis naar Tokyo. Een van de andere aanwinsten ontstond in Berkeley bij het Kala Art Institute: Seiko Tachibana’s Elementum. Van de Foolscap Press (Herakles and the Euystheusian twelve-step program) en van Robbin A. Silverberg (A nightmare’s revolution) werden nieuwe uitgaven aangeschaft. Met pijn in het hart werden andere fraaie uitgaven (van bijvoorbeeld Russell Maret, Peter Koch, Julie Chen, Veronica Schäpers) niet aangeschaft. Het museum is geen miljonair, die zonder blikken of blozen een half miljoen kan spenderen op een beurs als deze. Zulke verzamelaars liepen er wel rond, overigens, zeer onopvallend. De zichtbare aanwezigheid van Museum Meermanno en The ideal book werden er niet minder om gewaardeerd.

Paul van Capelleveen