Boekkunst-project door Ines von Ketelhodt en Peter Malutzki

Tussen 1997 en 2006 publiceerden twee Duitse kunstenaars, Ines von Ketelhodt (1961) en Peter Malutzki (1951), vijftig boeken die er aan de buitenkant ongeveer hetzelfde uitzien, gebonden in grijs papier, linnen of leer, maar waarvan de inhoud per deel sterk verschilt. De oplage is 40 exemplaren. Museum Meermanno heeft destijds ingetekend op de reeks. Er is in Nederland geen tweede set aanwezig.

Deze "encyclopedie" is een antwoord op een verhaal van Jorge Luis Borges, Tlön, Uqbar, Orbis Tertius uit 1941. Daarin stuit de verteller bij toeval op een artikel in een encyclopedie over een mysterieus land, Uqbar. Het is een verwijzing naar Orbis Tertius (de derde wereld), een intellectuele samenzwering waarmee een ideale wereld is verzonnen. Door die wereld te bedenken is hij ook daadwerkelijk geschapen. Het hele verhaal staat in het teken van de filosofie van Berkeley, in een goddeloze versie: hier is de mens de schepper. De wereld van Tlön dient de verbazing.

Aan het slot schreef Borges: "Als we de tekenen niet misverstaan, zal over honderd jaar iemand de honderd delen van de Tweede encyclopedie van Tlön ontdekken". De boekkunstenaars hebben deze verwachting nu al half waargemaakt: vijftig jaar later zijn er alvast vijftig delen. Sleutelwoorden uit het verhaal zijn gebruikt als titels, iedere letter uit het alfabet is vertegenwoordigd, maar een echte encyclopedie is dit natuurlijk niet.

Ketelhodts bijdragen gaan in eerste instantie uit van foto’s. Malutzki begint eerder met grafiek en typografie. Sommige pagina’s zijn met de hand gezet en gedrukt, andere zijn digitaal ontworpen. Aan de woorden van Borges zijn soms andere teksten toegevoegd. Steeds is het concept van een deel aangepast aan de begrippen uit de titels. Het deel ‘Naam’ bevat pagina’s uit het New Yorkse telefoonboek. ‘Tijd’ bestaat uit kranten uit een groot aantal landen, precies lopend tussen 1 juli 1999 en 30 juni 2000. ‘Nacht’ is geheel gedrukt in zwart op zwart papier. ‘Water’ is gedrukt op transparant papier. ‘Droom’ bevat geen tekst, alleen een sequens van beelden. Zo is ieder deel in vorm én inhoud een unieke verbeelding van een begrip uit het verhaal van Borges.

Het project is in 2007 afgerond met een monografie over de reeks. Een exemplaar daarvan ligt op de tafel tussen de vensters.